Engelli Hakları Nelerdir

Yeni engelli hakları nelerdir?

Engelli hakları, hayatta bir adım geride olan bireylerin sosyal hayatta daha eşit koşullarda yaşamalarını sağlamak amacıyla sunulan geniş kapsamlı haklardır.¹

Güncel engelli hakları listesi;

• Erken Emeklilik Hakkı
• Kurumsal Alanlarda İndirimler
• Kamusal Alanlarda İndirimler
• Engelli Aylığı
• Muhtaç Aylığı
• Evde Bakım Hizmeti ve aylığı 
• Gelir Vergisi İndirimi
• ÖTV muafiyeti 
• Özel Araç ve Gereçlerde KDV İndirimi
• MTV muafiyeti 
• Emlak Vergisi muafiyeti 
• İthal Araç ve Gereçlerde Gümrük Vergisi muafiyeti 
• Engelli Kimlik Kartı
• Su İndirimi
• Elektrik Yardım Desteği
• Doğalgaz yardımı 
• Toplu Taşıma İndirimi
• Devlet Demir Yolları İndirimi
• Kredi Yurtlar Kurumu İndirimi
• Ücretsiz Devlet Tiyatroları Girişi 
• Müze ve Ören Yerlerine ücretsiz Giriş
• Milli Parklar ve Tabiat Parklarına Ücretsiz Giriş 
• Şehirler Arası Otobüs İndirimi
• THY Engelli İndirimi
• İletişim Engelli İndirimi
• İnternet Engelli indirimi
• EKPSS Hakkı
• Özel Eğitim Hakları (Özel Gereksinim)
• Hastanelerde muayene önceliği 

Aşağıdaki başlıklarda verilen engelli haklarını inceleyerek, bu haklar hakkında detaylı bilgi edinebilirsiniz.

Sosyal Yardımlar

Engelli sosyal yardımları, engelli bireyler, engelli yakınları ve muhtaç durumda olan kişilere yapılan nakdi ödemeleri ifade eder; bu yardımların kapsamını incelemek gerekirsek;

Engelli Aylığı

Engellilik çeşidi fark etmeksizin, sağlık raporunda % 40 engellilik oranı belirtilen ve ‘gelir düzeyi düşük’ olarak tanımlanan tüm vatandaşlar, 2022 engelli aylık ödemesinden yararlanma hakkına sahiptir.²

Evde bakım maaşı

Evde bakım maaşı, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından, %50 ve üzerinde engelli olduğu belirtilen, sağlık raporunda ‘Ağır engelli’ veya ‘Tam bağımlı’ ibaresi bulunan ve kendi temel ihtiyaçlarını karşılayamayan engellilerin bakımını üstlenecek kişilere verilen bir yardım türüdür.³

Engelli erken emeklilik hakkı

Engelli hakları kapsamında, engelli erken emeklilik hakkı, %40 ve üzeri engellilik oranına sahip kişilerin belirli kriterleri yerine getirmesi durumunda yaş şartı aranmaksızın emekli olma hakkıdır.⁴

Malulen emeklilik

Malulen emeklilik, işe giriş yaptıktan sonra herhangi bir kaza veya hastalık sonucunda engelli hale gelerek %60 oranında çalışma gücü kaybı yaşayan vatandaşların sahip olduğu bir haktır. Ancak malulen emekli olabilmek için engelli bireylerin belirli şartları da yerine getirmesi gerekmektedir.

Malulen emekli olmak için gereken sigorta süresi ve prim şartı, 10 yıl ve 1800 prim gün sayısıdır. Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli kişiler için ise 10 yıllık sigorta süresi şartı aranmaz ve 1800 prim gün sayısı ile emekli edilirler.⁵

Vergi İndirimleri

Engelli hakları kapsamında sunulan bir diğer hak, engelli bireylere uygulanan vergi indirimleridir. Kısaca inceleyecek olursak;⁶

• Gelir Vergi İndirimi
• ÖTV Muafiyeti
• MTV Muafiyeti
• Emlak Vergisi Muafiyeti
• Özel Araç ve Gereçlerde KDV Muafiyeti
• İthal Edilen Araç ve Gereçlerde Gümrük Vergisi Muafiyeti

Diğer Haklar

Devletimiz tarafından engelli bireylere yönelik sunulan ayrıcalıklı hakları daha iyi anlayabilmek için kısaca ele almakta fayda var;

Engelli su indirimi

Engelli bireyler, %40 ve üzeri engellilik durumunu belirten sağlık raporu ve nüfus cüzdanları ile yaşadıkları ilin Su ve Kanalizasyon İşleri Müdürlüğü’ne başvurarak su faturalarında %50 indirim talep edebilirler.

Başvurusu kabul edilen engelli vatandaşların su faturaları, standart kullanım ücretleri üzerinden indirimli olarak gönderilerek, toplam fatura giderleri yarı yarıya azaltılmış olur.⁷

Engelli elektrik indirimi

Engelli vatandaşlar, kimlikleriyle başvurarak elektrik indirim desteği hakkı kazanabilirler; bu indirim, PTT ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından düzenli sosyal yardım alan hak sahiplerine sağlanmaktadır.

Elektrik indirimleri, haneye göre değişen miktarlarda (1-2 kişilik hanelerde 75 kWh, 3 kişilik hanelerde 100 kWh, 4 kişilik ailelerde 125 kWh ve 5 kişilik hanelerde 150 kWh) otomatik olarak faturadan düşülerek geçmişe yönelik üç dönem için de uygulanabilir.

Engelli araç park yeri hakkı

Engelli vatandaşlar, havalimanları ve belediye otoparklarında park ücreti ödemeden araçlarını bırakma hakkına sahip olup, ayrıca özel araç park yerleri ve ÖTV indirimli araçları için evlerinin önünde engelli park yeri yaptırma imkanıyla bu haklarını kullanabilirler; bunun için belediyeye başvurmaları gerekmektedir.⁸

Tıbbi malzeme desteği

Engelli hakları kapsamında, tıbbi malzeme alım hakları, devletin engelli vatandaşlara sunduğu en önemli uygulamalardan biridir. Buna göre, hanede bulunan kişi başına düşen geliri asgari ücretin üçte birinden az olan kişiler, tıbbi malzeme alımlarında devletten yardım talep edebilirler.

Ulaşım hakları

Engelli hakları kapsamında bedava ulaşım imkanı, % 40 ve üzeri engellilik durumu olan bireylerin şehir içi ulaşımda ücretsiz yararlanabilmesini sağlamaktadır.

Engelli ulaşım indirimleri şunlardır:

• Engelli vatandaşlar, belediye otobüsleri, metro, TCDD ücretsiz seyahat edebilir.
• Ağır engelliler, refakatçi ile birlikte ücretsiz ulaşım hakkına sahiptir.
• Şehirler arası ulaşımda % 30 indirim uygulanır; şehir içi ulaşımda refakatçi indirimi yoktur.
• THY, engelli yolculara % 25 indirim sunar; bu indirim ekonomik biletler için geçerli değildir.

Engelli iletişim indirimleri

Engelli vatandaşlar, özel firmaların telefon ve internet hizmetlerinde %25 indirim hakkına sahiptir. Bu indirimden yararlanmak için, engelli bireylerin sağlık raporlarıyla birlikte hizmet almak istedikleri firmanın en yakın bayisine başvurması veya müşteri hizmetleriyle iletişime geçmesi gerekmektedir.

İstihdam hakları

Engelli kişilerin ekonomik zorluk çekmemesi ve sosyal yaşama katılmaları için istihdam edilmesi oldukça önemlidir. Devlet kurumlarında istihdam etmek için engelli kişilere yönelik EKPSS sınavı yapılmaktadır. Ayrıca özel sektörde ise engelli istihdam edilmesi için bazı kanuni zorunluluklar bulunmaktadır.

EKPSS Sınavı

Engelli vatandaşlar için tanınan EKPSS, her yıl kamu personeli alımında kullanılan KPSS’nin engellilere yönelik versiyonudur ve her türlü engel grubundan bireylerin bu sınava katılma hakkı bulunmaktadır. Atama sürecinde lise, ön lisans ve lisans mezunları sınavla, ilköğretim ve ortaöğretim mezunları ise kura ile atanarak işe yerleştirilmektedir.

Engelli Personel Alımı

4857 sayılı İş Kanunu’na göre 50 ve üzeri işçi çalıştıran iş yerlerinde (Özel Sektör %3), (Kamu Sektörü %4) engelli çalışan istihdam etmek zorundadır. Ayrıca belirlenen kota dışında fazla engelli işçi çalıştıran kişilere, çalıştırdıkları personelin sigorta primleri devlet tarafından yatırılmaktadır.⁹

Diğer engelli hakları nelerdir?

Kamu ve diğer firmalar tarafından sunulan diğer engelli hakları aşağıda sıralanmıştır:

• Müze ve Ören Yerlerine Girişte Engelli İndirimi
• Devlet Tiyatroları Engelli İndirimi
• Milli Parklar, Tabiatı Koruma Alanları Ve Tabiat Parklarına Girişte Engelli İndirimi
• Kredi Yurtlar Kurumu (KYK) Engelli Hakları
• Muayene öncelik hakkı
• Refakat izin hakkı
• Üniversite uygun eğitim desteği

Engelli hakları, toplumda eşitlik ve adaletin sağlanması adına son derece önemli olup, bu hakların farkındalığı arttıkça engelli bireylerin yaşam kalitesi de yükselmektedir.

Kaynakça

1. Engelliler Hakkında Kanun – 22 Ekim 2024 – Mevzuat Sistemi ↩︎
2. 2022 sayılı Kanun – 22 Ekim 2024 – Mevzuat Sistemi ↩︎
3. Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği – 22 Ekim 2024 – Resmi Gazete ↩︎
4. Çalışan Engellilerin Erken Emekliliği ve Malulen Emekliliği – 22 Ekim 2024 – Aile.gov.tr ↩︎
5. Tüm yönleriyle maluliyet – 22 Ekim 2024 – SGK ↩︎
6. 193 Gelir Vergisi Kanunu – 22 Ekim 2024 – Mevzuat Sistemi ↩︎
7. Engellilere Sağlanan Diğer İndirim ve Muafiyetler – 22 Ekim 2024 – Aile.gov.tr ↩︎
8. Otopark Yönetmeliği – 22 Ekim 2024 – Aile.gov.tr ↩︎
9. 4857 sayılı İş Kanunu – 22 Ekim 2024 – Resmi Gazete ↩︎